Inleiding                                                                                          [Terug]

De opdracht is gemaakt in het kader van het vak Culturele Geografie: globalisering/localisering (RW 37).

Deze website is een weergave van onderzoek dat is verricht naar de positie van de stad Groningen. In hoeverre is de stad Groningen een moderne dan wel een postmoderne stad en hoe wil zij zich profileren.

Begrippen die in deze website aan de orde zullen komen zijn:

        Modernisme
Postmodernisme
Hybridisering
Authenticiteit
Globalisering
Localisering

Aan de hand van deze begrippen zullen wij aangeven in hoeverre Groningen een moderne dan wel een postmoderne stad is.

Modernisme

Het modernisme kent een vooruitstrevende visie op de wereld, die reden, wetenschappelijke rationaliteit, creativiteit, nieuwigheid en vooruitgang benadrukt (Knox & Marston 2001).

Modernisme wordt wel gezien als een bepaalde constellatie van macht, kennis en sociale praktijken. De vormen en structuren van het modernisme vormden de dominante sociale orde in onze wereld in het midden van de twintigste eeuw. Het idee van modern-zijn werd geassocieerd met vooruitstrevend zijn in plaats van behoudend.

Modernisme staat dan ook tegenover een visie die naar het verleden kijkt en waarin het mystieke, romanticisme en fatalisme wordt benadrukt (Knox & Marston 2001).

Modernisme heeft te maken met reden, rationaliteit en vooruitgang richting waarheid, schoonheid en een rechtvaardig leven (Johnston e.a. 1994, pp 388-389).

De Verlichting vestigde een wijd verbreid vertrouwen in de mogelijkheid van universele menselijke vooruitgang en de soevereiniteit van de wetenschappelijke redenatie.

Een tweede belangrijk aspect van het modernisme is de nadruk op individuele vrijheid (volgens Westers patroon) (Groote 2004). De menselijke autonomie wordt een groot goed en mensen maken hun eigen keuzes, niet langer gestuurd door kerk en staat

Modernisme en de geografie

In de tijd van het Modernisme wordt binnen de geografie de nadruk gelegd op rationele (geometrische) ruimtelijke patronen en relaties. Ruimtelijke differentiatie (als onderwerp van de idiografie) stond niet langer centraal, zoals in de beschrijvende traditionele geografie. Ruimtelijke analyse werd de hoofdactiviteit van de geograaf (nomothese). De abstracte ruimte domineert de geografie in plaats van de specifieke plaats (‘space’ boven ‘place’). (Groote 2004)

  Modernisme in de stedenbouw

Langzamerhand zorgde de combinatie van nieuwe technologieën en radicale ontwerpen voor een tot leven komen van de landschappen van het Modernisme (Knox & Marston 2001).

Deze ‘Modern Movement’ benadrukte het idee dat gebouwen en steden ontworpen en gebruikt moesten worden als machines. Stedelijke ontwerpen waren niet bedoeld om dominante sociale en culturele waarden te reflecteren, maar om te helpen een nieuwe morele en sociale orde te creëren (Knox & Marston 2001).

Het Modernisme is productie-geöriënteerd.

Postmodernisme                                                                [Begin vd pagina]

Het Post-modernisme is een recente ontwikkeling, zowel in de kunst/architectuur, in de maatschappij als in de sociale theorie, die de teloorgang van het modernisme predikt en zelf voor opvolging zorgdraagt.

In de maatschappij wordt het Post-modernisme ook gezien als een tijdperk, dat het Modernisme als periode opvolgt.(Groote 2004)

Het Post-modernisme heeft een visie op de wereld, die een openheid naar een verscheidenheid aan perspectieven benadrukt, zowel in sociaal onderzoek, artistieke expressie als politieke ‘empowerment’. Post-modernisme wordt ook wel de ‘culturele kleding’ van de post-industriële economie genoemd (Knox & Marston 2001).

  Kenmerken van het post-modernisme zijn: speels, oppervlakkig, populistisch, pluralistisch en spectaculair (Knox & Marston 2001).

Het Post-modernisme is in tegenstelling tot het Modernisme consumptie-geöriënteerd. Het adagium ‘pluk de dag’ past goed bij de stroming van het Post-modernisme. De post-moderne nadruk op materiële, visuele en experimentele consumptie betekent dat veel aspecten van hedendaagse culturen zowel lokale als nationale grenzen overschrijden (Knox & Marston 2001). Deze vorm van consumptie is niet langer plaatsgebonden en kan overal op de wereld plaatsvinden. Hierdoor kan er vermenging van culturen plaatsvinden, oftewel hybridisering.
Ook globalisering speelt hierin een belangrijke rol.

Post-modernisme en de geografie

Sinds de jaren 80 wordt een verschuiving in culturele gevoeligheden waargenomen, die in elke creatieve activiteit lijkt te zijn doorgedrongen; zoals kunst, architectuur, marketing, filosofie, kledingontwerp, binnenhuis architectuur, muziek, bioscoop, romans, televisie en stedelijk ontwerp. Deze verschuiving is met name van belang voor de manier waarop een veranderde houding en veranderde waarden het maken van plaatsen en creëren van landschappen beïnvloeden (Knox & Marston 2001).

  In de post-moderne samenleving spelen de symbolische eigenschappen van plaatsen en materiële bezittingen een belangrijke rol. De post-moderne stijl benadrukt decoraties, parodieën en veelvuldig gebruik van historische en inheemse motieven. Hiermee wordt gepoogd om stijlvolle settings te creëren, die passen bij de hedendaagse leefstijl (Knox & Marston 2001).

Post-modernisme in de stedenbouw

Het Post-modernisme in de architectuur vormt de modernistische visie “Hoe minder hoe beter”(Less is more) om tot “Hoe minder hoe saaier” (Less is a bore).

Post-modern ontwerp heeft gezorgd voor een terugkeer naar traditionele en decoratieve motieven en heeft een aantal speelse en interessante architectuur stijlen geïntroduceerd in plaats van de functionele ontwerpen die het Modernisme kenmerken.

Post-modern stedelijk ontwerp wordt gekarakteriseerd door een diversiteit aan architectuur stijlen en elementen, vaak gecombineerd in hetzelfde gebouw of bouwproject. Het legt sterk de nadruk op symboliek, kleur en decoraties (Knox & Marston 2001).

Hybridise ring                                                                       [Begin vd pagina]

Hybridisering is het resultaat van een nooit gereed, complex proces van het combineren van elementen vanuit verschillende culturele repertoires om ‘nieuwe’ culturen te vormen, die wel aan elkaar gerelateerd zijn, maar die niet precies op één van de originele culturen lijken. Dit proces van transculturatie wordt ook wel ‘hybridisering’ genoemd. (Hall 1995, p. 193)

Hybridisering in de geografie

In het boek Cultural Geography beschrijft Crang het landschap als een ‘palimpsest’.

De term ‘palimpsest’ is afkomstig van de middeleeuwse schrijfblokken. Het heeft te maken met het uitvegen/wegpoetsen van een originele inscriptie, en vervolgens hierover een volgende inscriptie te schrijven en dit opnieuw en opnieuw. De vorige inscripties werden nooit volledig verwijderd, zodat het resultaat na verloop van tijd een compositie werd – een ‘palimpsest’ dat een representatie is van de optelsom van alle verwijderingen en overschrijvingen. We kunnen ook op deze manier naar het landschap kijken. De cultuur schrijft zichzelf in een gebied en het landschap wordt in de loop van de tijd een optelsom van verwijderingen, aanwas, onregelmatigheden en overtolligheden.

Zoals Sauer (1962: 333) schreef: We kunnen niet een idee van het landschap vormen, behalve in termen van de relaties in tijd en ruimte. Het landschap verkeert in een continue proces van ontwikkelingen of een proces van opheffing en vervanging. (Crang, 1998)  

Authenticiteit

Geloofwaardigheid, echtheid (Geerts & Den Boon 1999)

“Als erfgoed wordt gedefinieerd door consumenten, dan wordt ook de authenticiteit van erfgoed gedefinieerd door de consumenten (Ashworth 1994, p. 18).

Globalisering                                                                       [Begin vd pagina]

Globalisering is het proces waarbij de relatief gescheiden gebieden op aarde met elkaar interacteren in een gezamenlijke denkbeeldige ‘ruimte’ (Hall 1995).

Globalisering wordt ook wel omschreven als de toenemende onderlinge verbondenheid van verschillende delen van de wereld door algemene processen van economische, milieukundige, politieke en culturele veranderingen (Knox & Marston 2001).

Globalisering en post-modernisme versterken elkaar. Met de nadruk op materiële consumptie in het post-modernisme en de wens zich te onderscheiden van anderen, is het van belang steeds op zoek te gaan naar nieuwe manieren om zich te onderscheiden. Hoe groter de verscheidenheid aan eten, producten en ideeën vanuit de verschillende delen van de wereld, hoe groter de kans om zich te kunnen onderscheiden (Knox & Marston 2001).

Door het afnemen van het belang van afstand door de moderne technologieën, zijn mensen steeds beter in staat zich een beeld te vormen van andere delen van de wereld en hieruit die elementen te kiezen die hen aanspreken. Hierdoor ontstaat een vermenging van de ‘eigen’ cultuur met elementen uit andere culturen. Er is steeds meer sprake van ‘hybridisering’.

Globalisering in de architectuur

Door de globalisering zijn de Internationale Stijl gebouwen (vierkante blokvormige gebouwen met stalen frames en betonnen en glazen wanden) in elke grote stad over de hele wereld terechtgekomen (Knox & Marston 2001).

Localisering                                                              [Begin vd pagina]          

Onder localisering wordt verstaan de toenemende wens om terug te keren tot een meer lokaal gebaseerde economie, waar productie, consumptie en besluitvorming op de lokale behoeften en omstandigheden kunnen zijn gericht (Knox & Marston 2001).

Localisering is daarnaast vaak verbonden met de plaatselijke (door sommige partijen gewenste) identiteitsvorming. De nadruk ligt op de eigenheid van de eigen regio.

Localisering in de architectuur

Door zowel overheden, bedrijven als particulieren kan gebruikt gemaakt worden van gebouwen om macht en betekenis op het landschap te schrijven. De vorming van landschap kan de ideeën van wat een volk vormt, wie daarbij hoort en wie niet, reflecteren en bevestigen. Monumenten en gebouwen kunnen worden gebruikt om te proberen mensen samen te binden, om gezamenlijke belangen te benadrukken en om groepssolidariteit te promoten (Crang 1998).

 

                                                                                                        [Terug]